Fjalët e prindërve kanë një peshë të veçantë në jetën e fëmijëve. Prej tyre, fëmija mëson si ta shohë veten, si t’i kuptojë emocionet dhe çfarë të presë nga marrëdhëniet me të tjerët. Një fjali e thënë në nervozizëm mund të duket e parëndësishme për një të rritur, por të interpretohet shumë më seriozisht nga një fëmijë.
Kjo nuk do të thotë se prindërit duhet të flasin gjithmonë në mënyrë të përsosur. Konfliktet dhe lodhja janë pjesë normale e jetës familjare. Megjithatë, disa shprehje duhen shmangur, sepse mund të krijojnë frikë, turp ose ndjenjën se dashuria e prindit varet nga sjellja.
“Nëse nuk ndalon, do të të lë këtu”
Kërcënimi me braktisje përdoret ndonjëherë për ta bindur fëmijën të largohet nga një dyqan, park apo vend tjetër. Edhe kur prindi nuk ka ndërmend ta zbatojë, fëmija mund ta marrë mesazhin fjalë për fjalë.
Fëmijët, sidomos në moshë të vogël, kanë nevojë të ndihen të sigurt se kujdestari i tyre do të jetë pranë tyre. Frika se mund të mbeten vetëm mund ta ndalojë përkohësisht një sjellje, por nuk i mëson fëmijës si të bashkëpunojë ose pse duhet të largohet.
Çfarë mund të thuhet në vend të saj?
Një formulim më i qartë do të ishte: “Është koha të largohemi. Mund të ecësh vetë ose të të mbaj për dore.” Kështu vendoset kufiri pa kërcënuar sigurinë emocionale të fëmijës.
“Pse nuk je si vëllai ose motra jote?”
Krahasimet negative mund të krijojnë rivalitet mes fëmijëve dhe t’i bëjnë ata të ndihen të pamjaftueshëm. Çdo fëmijë ka ritmin, temperamentin, interesat dhe aftësitë e veta.
Në vend që ta motivojë, krahasimi mund ta bindë se vëllai ose motra është modeli që prindi vlerëson më shumë. Me kalimin e kohës, kjo mund të ndikojë në marrëdhënien mes tyre dhe në mënyrën se si fëmija e vlerëson veten.
Më e dobishme është të flitet për sjelljen konkrete: “Do të doja t’i mblidhje lodrat para darkës”, pa përmendur një fëmijë tjetër.
“Sepse kështu them unë”
Prindërit kanë përgjegjësinë të vendosin kufij, por fëmijët përfitojnë kur kuptojnë arsyen pas tyre. Një shpjegim nuk do të thotë se vendimi duhet negociuar pafundësisht.
Për shembull, në vend të “Nuk del jashtë sepse kështu them unë”, prindi mund të thotë: “Nuk mund të dalësh tani sepse është vonë dhe duhet të pushosh.” Shpjegimi e ndihmon fëmijën të lidhë rregullin me sigurinë, shëndetin ose përgjegjësinë.
Përgjigjja duhet të jetë e përshtatshme për moshën dhe e shkurtër. Qëllimi nuk është të fitohet një debat, por të ndërtohet mirëkuptimi.
“Lëre, po e bëj unë”
Kur një fëmijë përpiqet të vishet, të rregullojë dhomën ose të kryejë një detyrë, mund të jetë më e shpejtë që prindi ta bëjë vetë. Por ndërhyrja e vazhdueshme mund t’i japë mesazhin se ai nuk është i aftë.
Fëmijët ndërtojnë vetëbesim duke provuar, gabuar dhe përmirësuar aftësitë e tyre. Në vend që t’ua marrin detyrën, prindërit mund ta ndajnë atë në hapa më të vegjël dhe të ofrojnë ndihmë vetëm kur nevojitet.
Një alternativë e dobishme është: “Provoje edhe një herë. Jam këtu nëse të duhet ndihmë.” Kjo ruan pavarësinë dhe njëkohësisht ofron mbështetje.
“Ti je fëmijë i keq”
Etiketimi i fëmijës është ndryshe nga korrigjimi i një sjelljeje. Kur thuhet “je i keq”, kritika drejtohet ndaj identitetit të tij, jo ndaj veprimit që duhet ndryshuar.
Një fëmijë që e dëgjon shpesh këtë etiketë mund të fillojë ta pranojë si përshkrim të vetes. Formulimi më i shëndetshëm është: “Nuk ishte në rregull që e godite shokun. Mund të zemërohesh, por nuk lejohet të lëndosh të tjerët.”
Kështu, prindi dënon veprimin, vendos kufirin dhe i tregon fëmijës se sjellja mund të përmirësohet.
Si të riparohet një fjali e thënë në nervozizëm?
Edhe prindërit bëjnë gabime. Kur thuhet diçka e rëndë, një ndjesë e sinqertë mund të jetë shumë e vlefshme: “Isha i zemëruar dhe nuk duhej të flisja ashtu. Më vjen keq.”
Kjo nuk e dobëson autoritetin e prindit. Përkundrazi, i tregon fëmijës se njerëzit mund të marrin përgjegjësi dhe të riparojnë marrëdhëniet.
Përfundim
Komunikimi i mirë nuk nënkupton mungesën e rregullave. Fëmijët kanë nevojë për kufij të qartë, por edhe për sigurinë se respektohen dhe duhen, edhe kur gabojnë.
Duke shmangur kërcënimet, krahasimet dhe etiketimet, prindërit mund të korrigjojnë sjelljen pa cenuar dinjitetin e fëmijës. Fjalët e zgjedhura me kujdes ndihmojnë në ndërtimin e vetëbesimit, pavarësisë dhe një marrëdhënieje familjare më të shëndetshme.